3. เรือนคหบดี

เรือนคหบดีเป็นเรือนของผู้มีอันจะกิน ตั้งใจสร้างขึ้นให้มีขนาดใหญ่โตหรูหรา แล้วแต่ว่าจะมีลูกหลานบริวารมากน้อยเพียงใด โดยมีการวางแผนผังไว้ก่อน เรือนหมู่นี้มักประกอบไปด้วยเรือนต่างๆ ดังนี้
1. เรือนนอน ซึ่งเป็นเรือนประธานมักมีขนาดช่วงขื่อกว้างมากประมาณ 8-9 ศอก มักมี 3 ช่วงเสา
2. เรือนลูก มักมีขนาดย่อมลงมาจากเรือนนอน และมักจะปลูกด้านตรงข้ามกับเรือนนอนของพ่อแม่ เรียกชื่อว่า เรือนรี หันหน้าจั่วไปในทิศทางเดียวกัน
3. เรือนขวาง ใช้เป็นหอนั่งหรือหอกลาง มีฝา 3 ด้าน ด้านที่ติดกับชานเปิดโล่งสำหรับเป็นที่พักผ่อนและรับแขก รับประทานอาหารเลี้ยงพระ และใช้จัดงานประเพณีต่างๆ เช่น โกนจุก ทำขวัญ แต่งงาน เป็นต้น หอกลางนี้อาจจะอยู่ตรงกลางชานหรือไม่อยู่ตรงกลางชานก็ได้ ถ้าเป็นกุฎิพระเราเรียกว่า หอฉัน หรือ หอสวดมนต์ ลักษณะเป็นเรือนโปร่งมี 3 ช่วงเสา และปลูกขวางเรือนนอน อย่างไรก็ตาม การวางหอกลางไว้กลางชานนั้นต้องพิจารณาที่ว่างโดยรอบให้เหลือมากเพียงพอและต้องมีความสัมพันธ์กับขนาดพื้นที่ของหอกลางด้วย
4. เรือนครัว อยู่ทางด้านหลัง มีลักษณะขวางกับเรือนนอน ครัวของเรือนคหบดีนี้มักมีขนาดใหญ่ ฝาเรือนเป็นฝาขัดแตะ หน้าบันมีช่องเปิดสำหรับระบายควันไฟ
5. หอนก พวกคหบดีผู้มีอันจะกินมักมีงานอดิเรกคือ การเลี้ยงนก เลี้ยงปลากัด เลี้ยงบอนไว้เป็นสิ่งเพลิดเพลินใจ สำหรับการเลี้ยงนกมักนิยมเลี้ยงนกเขาชนิดต่างๆ ดังนั้น ด้านข้างของหอขวางที่มีพื้นที่เหลือจึงมักจะปลูกเรือนขนาด 2 ช่วงเสาไว้เป็นที่แขวนกรงนก จึงมักเรียกเรือนนี้ว่า หอนก
นอกจากนี้ เรือนคหบดีบางหลังมักนิยมนำเอาธรรมชาติเข้ามามีส่วนเกี่ยวข้องกับอาคารโดยการปลูกต้นไม้ใหญ่ไว้กลางชาน เช่น จำปี จำปา มะม่วง ขนุน เป็นต้น ด้านข้างด้านหนึ่งด้านใดจะปลูกต้นไม้เลื้อยชนิดมีดอกหอม เช่น กระดังงาจีน มะลิวัลย์ ฯลฯ และแบ่งส่วนพื้นที่จัดไม้ในร่มไว้ประกอบ

แนะนำบทความนี้ให้เพื่อน...