บ้านทรงไทยดอทคอม : รับสร้างบ้านทรงไทย - ฐานานุศักดิ์ของสถาปัตยกรรมไทย

แบบบ้านทรงไทย

เลือกรายการหลัก

หน้าแรก

ความรู้พื้นฐานบ้านทรงไทย

องค์ประกอบบ้านทรงไทย

การก่อสร้างบ้านทรงไทย

การออกแบบ/ตกแต่งบ้านทรงไทย

ฤกษ์ยาม/ความเชื่อในการปลูกบ้าน

เรือนไทย 4 ภาค

คำศัพท์เกี่ยวกับเรือนไทย

แนะนำบ้านทรงไทยเด่น

ผลงานบ้านทรงไทยที่ผ่านมา (ปรับปรุง)

ผลงานการก่อสร้างที่ผ่านมา (เดิม)

ลงประกาศซื้อ-ขาย (Classified)

ค้นหา

คุณรู้ไหม? (Do you know?)

แนะนำเวบไซต์

ติดต่อเรา

เลือกรายการรอง

ปฏิทินกิจกรรม

แผนผังเวบไซต์ (Sitemap)

ศัพท์ด้านโยธาและสถาปัตยกรรม

แนะเวบนี้ให้เพื่อน

สุ่มภาพบ้านทรงไทย

Support

ต้องการสอบถามข้อมูลเรื่องบ้านทรงไทย จะอีเมลหรือโทรศัพท์ก็ได้นะครับ

bansongthai@gmail.com

081-556-1520

035-203-212

58/20 ม.2 ต.สามกอ
อ.เสนา จ.พระนครศรีอยุธยา 11350

Online Help by MSN

คลิกที่ไอคอนออนเอ็ม

เพื่อ MSN กับบ้านทรงไทยดอทคอม

ข่าวล่ามาเร็ว

ข่าวผู้จัดการ

ข่าวจากไทยสาร THAISARN

ข่าวบ้านและอสังหาริมทรัพย์

สินค้ามือสอง ThaiSecondHand

หน้าแรก

ความรู้พื้นฐานบ้านทรงไทย

ฐานานุศักดิ์ของสถาปัตยกรรมไทย

ฐานานุศักดิ์ของสถาปัตยกรรมไทย

เรือนเครื่องสับ มีลักษณะพิเศษอยู่อย่างหนึ่งคือ จะมี “ฐานานุศักดิ์” ในตัวของมันเองอยู่ทุกหลัง ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับฐานะความเป็นผู้พักอาศัย เช่น ในระยะแรกยังมีฐานะไม่ดีนักก็อาจใช้ “ฝากระดานตีเรียบ” ฝีมือช่างไม่สูงนัก แต่เมื่อฐานะดีขึ้นอาจเปลี่ยนเป็น “ฝาปะกน” ซึ่งมีลูกตั้งและลูกเซ็นประกอบกันขึ้นมาเพื่อความงดงามและคงทนถาวรมากขึ้น หรืออาจทำเป็น “ฝาลูกฟักกระดานดุน” ที่ทำให้ฝามีความหนามากขึ้น

ข้อสังเกตอีกแห่งหนึ่งที่ทำให้ทราบว่าบ้านใดเป็นบ้านพักของเจ้านายหรือผู้มีฐานะสูง คือ บริเวณ “หย่องหน้าต่าง” ของกรอบเช็ดหน้าจะมีลักษณะแตกต่างออกไปตามฐานะของเรือน ถ้าเป็นเรือนธรรมดาอาจเป็นแผ่นกระดานเรียบ ๆ ถ้าฐานะสูงขึ้นมาก็เป็นลูกฟักกระดานดุน ลูกกรงมะหวด จนสูงที่สุดก็จะแกะสลักเป็นลวดลายต่าง ๆ เช่น ลายก้านแย่ง ลายพฤกษชาติ แต่ไม่ได้แกะสลักทั้งหลังเหมือนอาคารทางพระพุทธศาสนา

ดังนั้น เราจะทราบฐานะของผู้ที่พักอาศัยในเรือนนั้น ๆ ได้จากลักษณะรูปแบบอาคาร ถ้าเป็นเจ้านายระดับสูงอาคารก็จะเริ่มใหญ่ขึ้น คือ จะมีขนาดตั้งแต่ ๖ แปลานขึ้นไป การประดับตกแต่งนอกจากที่หย่องหน้าต่างแล้ว ก็ยังมีในส่วนอื่น ๆ ด้วย เช่น การทำลูกกรงประดับต่าง ๆ ซึ่งในเรื่องฐานานุศักดิ์ของเรือนเครื่องสับนี้จะเห็นตัวอย่างได้จากเรือนหมู่ในพระที่นั่งวิมานเมฆ เรือนทับขวัญที่จังหวัดนครปฐม วังบ้านหม้อ วังปลายเนิน วังสวนผักกาด เป็นต้น

เรือนเครื่องก่อ แต่เดิมการก่อสร้างอาคารที่พักอาศัยจะใช้ไม้เป็นหลัก แต่เพื่อความคงทนถาวรในการใช้งานจึงมีการพัฒนาวัสดุก่อสร้างใช้เป็นการก่ออิฐถือปูนขึ้นมา

ในสมัยโบราณมักจะสร้างอาคารก่ออิฐถือปูนกับอาคารทางศาสนาเป็นส่วนใหญ่ ต่อมาเริ่มมีการนำไปใช้ในการก่อสร้างพระราชวังหลวง วังของเจ้านาย และเรือนของข้าราชบริพารระดับสูง การก่อสร้างอาคารก่ออิฐถือปูนจะทำรากแผ่แล้วก่อผนังขึ้นไป ส่วนโครงสร้างหลังคายังทำเป็นเครื่องสับอยู่เหมือนเดิม วัสดุที่ใช้ในการก่อสร้างใช้ “ปูนสอ” เชื่อมยึดกับแผ่นอิฐ ปูนสอหรือปูนขาว (lime stone) ได้จากการเผาหินปูนหรือเปลือกหอย แล้วนำมาผสมกับทรายหยาบและน้ำผึ้ง หากเป็นงานขนาดใหญ่จะใช้น้ำผึ้งที่เคี่ยวจากตาลโตนด แต่ถ้าเป็นงานละเอียดจะใช้น้ำผึ้งจากรวงผึ้งนอกจากนี้ยังสามารถเพิ่มความเหนียวได้โดยการเติม “กาวหนัง” หรือยางไม้บางชนิดลงไปได้ด้วย

รูปแบบของเรือนเครื่องก่อ อาคารเครื่องก่อมักจะเป็นงานสถาปัตยกรรมที่มีความคงทนกว่าเรือนเครื่องสับโดยจะมีส่วนที่เป็น “เดี่ยวล่าง” และ “เดี่ยวบน” ของอาคารเป็นเครื่องก่อและส่วนหลังคาเป็นเครื่องสับก่อนที่จะเป็นเครื่องก่อทั้งหลังก็ยังมีการสร้างส่วนเดี่ยวล่างเป็นเครื่องก่อ ส่วนเดี่ยวบนเป็นเครื่องสับ เมื่อต้องการสร้างอาคารที่มีขนาดใหญ่ขึ้นจึงต้องก่อส่วนเดี่ยวบนด้วยอิฐ แล้วฉาบปูนแทนเครื่องสับ บริเวณทางเข้าออกและช่องระบายอากาศที่ผนังจะทำคานทับหลังด้วยไม้ แต่อาคารบางที่มีการก่ออิฐเป็น “ทรงพนม” ก็ไม่ต้องมีคานทับหลังพบในอาคารเครื่องก่อขนาดใหญ่ เช่น พระราชวัง

การวางแผนผังเรือนหมู่เครื่องก่อ มีลักษณะคล้ายกับเรือนหมู่เครื่องสับ คือจะประกอบด้วย

- เรือนเอก ตั้งอยู่ด้านทิศใต้ของเรือนหมู่ หรือวางตามความยาวในทิศทางตามตะวัน เพื่อการรับลมที่มาจากทิศใต้
- เรือนรี ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของนอกชาน
- เรือนขวางและเรือนครัว ตั้งอยู่ทางตะวันออกหรือตะวันตก โดยมีนอกชานแล่นกลางเป็นตัวเชื่อมเรือนทุกหลัง
- บริเวณนอกชาน มักจะถมดินสูงขึ้นจากระดับเดิม แล้วปลูกต้นไม้ไว้ตรงกลางนอกชานเพื่อความร่มรื่น
- บันไดขึ้นลงอาคาร จะอยู่ในตำแหน่งด้านทิศเหนือหรือใต้

การสร้างเรือนหมู่เครื่องก่อจะทำฐานรากโดยการขุดหลุมตามขนาดของเรือนหมู่ แล้วก่ออิฐเป็นฐานเพื่อรับน้ำหนักของตัวเรือน ยกเว้นส่วนนอกชานซึ่งจะถมดินขึ้นมาให้สูงให้ได้ระดับและบดอัดดิน (แต่เดิมใช้ดินลูกรัง ดินจอมปลวก) แล้วปูกระเบื้องดินเผายึดแนวด้วยปูนทราย

สถาปัตยกรรมไทยทรงเครื่องลำยอง การออกแบบและก่อสร้างสถาปัตยกรรมไทยในทุกภาค ทุกสมัย การจัดระดับความสำคัญของอาคาร ซึ่งขึ้นอยู่กับสถานภาพของเจ้าของอาคารหรือผู้ที่ไปใช้อาคารนั้น ๆ เช่น เป็นกษัตริย์ ขุนนาง คหบดี หรือประชาชนธรรมดา ดังนั้น อาคารทั้งหลายจึงต้องมีการแสดงออกถึง “ฐานานุศักดิ์” เช่น อาคารที่สร้างถวายเป็นพุทธบูชา อาคารที่สร้างเป็นเทวาลัย หรืออาคารที่สร้างขึ้นถวายพระมหากษัตริย์ จะต้องแสดงความสำคัญของอาคารนั้น ๆ โดยการประดับตกแต่งให้มีความสวยงาม และใช้วัสดุที่คงทนถาวรมากกว่าอาคารของประชาชนธรรมดา เช่น การก่ออิฐถือปูน การนำหินมาก่อสร้าง

อาคารที่มีฐานานุศักดิ์สูงจะตกแต่งด้วยความประณีต โดยมีการใช้องค์ประกอบที่มีลวดลายที่เรียกว่า “เครื่องลำยอง” แปลว่า เครื่องประดับที่ทำให้งดงาม โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่เห็นได้ชัดคือ ส่วนของหลังคา สถาปัตยกรรมทรงเครื่องลำยองจะไม่นำไปใช้กับประชาชนธรรมดา แต่จะใช้กับอาคารที่สร้างขึ้นเพื่อเป็นที่ประทับของเทพเจ้า พระมหากษัตริย์ หรือเป็นอุเทสิกเจดีย์เท่านั้น

เครื่องลำยองที่ใช้กับหลังคาหน้าจั่ว ในสมัยโบราณประเทศไทยมีทรัพยากรไม้ที่มีคุณภาพดี เช่น ไม้สัก ไม้ตะเคียนทอง ไม้แดง ไม้ประดู่ ไม้เต็งรัง ดังนั้น การก่อสร้างส่วนหลังคาจึงนำไม้มาใช้เป็นหลักที่พักอาศัยหรือบ้านเรือนของประชาชนทั่วไป บริเวณหลังคาก็จะมีปั้นลม จากจุดนี้ช่างได้พัฒนารูปแบบจนเกิดเป็นลวดลายที่งดงาม การใช้เครื่องลำยองประดับตกแต่งส่วนหลังคาและหน้าบันจะมีองค์ประกอบดังนี้

ช่อฟ้า คือ ส่วนขององค์ประกอบที่อยู่บนหลังคาในตำแหน่งที่สูงที่สุดของหลังคา

ใบระกา เป็นองค์ประกอบของ “ตัวลำยอง” ที่สันนิษฐานกันว่านำมาจากลักษณะของขนปีกของครุฑ ซึ่งนำมาพัฒนาเป็นรูปแบบต่าง ๆ มากมาย เช่น ใบระกาน่องสิงห์ ใบระกาหอยจับหลัก ใบระกากระหนก ใบระกาใบเทศ

รวยระกา งวงไอยรา นาคสะดุ้ง ในการก่อสร้างโครงสร้างหลังคาทรงจั่วจะมุงด้วยกระเบื้องหางมน หางเหยี่ยวหรือกระเบื้องกาบกล้วย เป็นต้น จะทำให้เกิดช่องว่างของระแนง ซี่งทำให้นกหนูสามารถเข้าไปทำรังภายในได้ จึงได้มีการออกแบบปิดรูระแนง ฉะนั้น การออกแบบองค์ประกอบหน้าบันทรงเครื่องลำยองจึงได้ออกแบบต่อจากเดิมที่เป็นปั้มลมธรรมดาให้เป็นลวดลายคันลำยอง ใบระกา รวยระกา ขึ้นเพื่อป้องกันสัตว์เข้าไปทำรัง และทำให้จั่วหลังคาเกิดความงดงามอีกด้วย

หางหงส์ การออกแบบรวยระกานาคสะดุ้ง จะทำการติดตั้งบนหัว แปลาน แปหาร แปหัวเสา และอกไก่ แล้วยึดติดต่อโดยการใช้ปูนหลบกระเบื้องอีกชั้นหนึ่ง ส่วนบริเวณปลายของนาคสะดุ้งจะออกแบบเป็นหางหงส์ ซึ่งอาจมีการออกแบบให้แตกต่างกันออกไป ขึ้นอยู่กับแต่ละตระกูลช่างในสมัยต่าง ๆ เช่น อาจออกแบบเป็นรูปเศียรนาค กระหนก นาคเบือน

ลานหน้าบัน ความงดงามของเครื่องลำยองในหลังคาทรงจั่วที่เห็นได้เด่นชัด และมีการออกแบบหลากหลายขึ้นอยู่กับฝีมือและความชำนาญของช่างในสมัยก่อนนั้น ส่วนใหญ่เป็นการแกะสลักไม้แล้วปิดทองคำเปลวประดับกระจกสี การออกแบบลวดลายที่บริเวณหน้าบันขึ้นอยู่กับขนาดของหน้าบันซึ่งอาจออกแบบเป็นลายก้านขด ลายกระหนก หรือลายเปลว แล้วแต่ความเหมาะสมบางแห่งอาจออกเป็นรูปเทพชุมนุมอยู่ที่บริเวณรูปจั่ว และมีพระนารายณ์ทรงครุฑเข้าประดิษฐานกลางหน้าบัน เช่น รูปพระพรหม พระศิวะ

สถาปัตยกรรมไทยเครื่องยอด ในประเภทสถาปัตยกรรมไทยที่นำมาออกแบบกันตั้งแต่สมัยโบราณจะมีความผูกพันกับศาสนาเป็นหลัก ซึ่งจะเห็นได้จากหลักฐานทางโบราณคดีตั้งแต่สมัยทวารวดี ศรีวิชัย ลพบุรี เชียงแสน สุโขทัย อยุธยา จึงถึงปัจจุบันสถาปัตยกรรมไทยที่ยังคงทนถาวร ได้รับการออกแบบเป็นศาสนสถาน เช่น ปราสาทหินในสมัยลพบุรีที่พบได้ อาทิ ปราสาทหินพนมรุ้ง ปราสาทหินพิมาย ปราสาทหินศรีขรภูมิ มีอายุการใช้งานทนทานกว่าศตวรรษ ซึ่งเป็นการสร้างอาคารเพื่อเป็นพุทธบูชาและเทวบูชา ดังนั้นการออกแบบจึงเน้นรูปทรงไปทางตั้ง เพื่อให้ได้ลักษณะที่สูงเด่นกว่าอาคารอื่น ๆ ทำให้เกิดลักษณะของสถาปัตยกรรมเครื่องยอดชนิดต่าง ๆ ขึ้นมา

เครื่องยอดต่าง ๆ จะนำไปใช้เฉพาะเป็นองค์ประกอบของอาคารที่ออกแบบโดยเน้นส่วนหลังคา เรียกว่า “หลังคาเครื่องยอด” เป็นหลัก ตัวอย่างเช่น บุษบก มณฑป แต่ก็ยังสามารถนำเครื่องยอดผนวกเข้ากับอาคาร เป็นส่วนของหลังคาเพื่อเน้นความสำคัญ เช่น การใช้เครื่องยอดประกอบกับตัวอาคารในงานสถาปัตยกรรมไทย หน้าบันทรงเครื่องลำยองที่ออกแบบเป็นจัตุรมุข ชั้นลดต่าง ๆ ตั้งแต่ ๓ ชั้นขึ้นไป ทั้งนี้เพื่อแสดงความเป็นปราสาทที่ประทับของเทพเจ้าหรือกษัตริย์ ดังนั้นเครื่องยอดจึงได้รับการออกแบบให้อยู่ในรูปแบบที่มีข้อกำหนดทางฉันทลักษณ์หลายชนิด เช่น

๑. เครื่องยอดปล้องไฉน
๒. เครื่องยอดบัวกลุ่ม
๓. เครื่องยอดทรงมงกุฎ (ทรงชฎา ทรงพระเกี้ยว)
๔. เครื่องยอดบันแถลง (ทรงจอมแห)
๕. เครื่องยอดทรงปรางค์
๖. เครื่องยอดเจดีย์เหลี่ยมย่อไม้สิบสอง
๗. เครื่องยอดเบ็ดเตล็ด.

(ผู้เขียน : รองศาสตราจารย์ ดร.ภิญโญ สุวรรณคีรี ราชบัณฑิต ประเภทสถาปัตยศิลป์ สาขาวิชาสถาปัตยกรรม สำนักศิลปกรรม)

(ที่มา : จดหมายข่าวราชบัณฑิตยสถาน ปีที่ ๑๔ ฉบับที่ ๑๕๙, สิงหาคม ๒๕๔๗)

แนะนำบทความนี้ให้เพื่อน...

สร้างลิงค์บทความนี้ในเวบไซต์คุณ

ลิงค์บทความในเวบคุณ

เก็บบทความไว้ (395)

พิมพ์

ความเห็นจากเพื่อนสมาชิก (0)

แสดงความเห็น คลิกที่นี่...

ยังไม่มีความคิดเห็น

แสดงความเห็น คลิกที่นี่...

mXcomment 1.0.6 © 2007-2012 - visualclinic.fr
License Creative Commons - Some rights reserved

ถัดไป >

[ ย้อนกลับ]

บทความบ้านทรงไทยน่าอ่าน

องค์ประกอบและโครงสร้างบ้านทรงไทยทำไมหน้าต่างบ้านไทยจึงอยู่เตี้ยกว่าอาคารปัจจุบัน หน้าต่างสำหรับบ้านในปัจจุบันนั้นมักจะอยู่สูงกว่าพื้นห้องประมาณ ๘๐ เซน- ติเมตร แต่สำหรับบ้านไทยเดิมแล้วร� [ ... ] + อ่านเพิ่มเติม	การก่อสร้างบ้านทรงไทยชนิดของกระเบื้องดินเผามุงหลังคาบ้านทรงไทย ชนิดของกระเบื้องดินเผาที่นิยมใช้มุงหลังคาบ้านทรงไทย [ ... ] + อ่านเพิ่มเติม
องค์ประกอบและโครงสร้างบ้านทรงไทยฐานรากเรือนไทยโบราณเป็นอย่างไร พวกเราหลายคนอาจจะสงสัยว่าอาคารไทยใหญ่โตที่สร้างมาหลายร้อยปี ก่อนการใช้ระบบโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก� [ ... ] + อ่านเพิ่มเติม	ฤกษ์ยามและความเชื่อในการปลูกบ้านทรงไทยการเลือกพื้นที่ในการปลูกเรือน หรือการวางผังบ้าน ตามตำราเฟงจุ้ย การเลือกพื้นที่ในการปลูกเรือน หรือการวางผังบ้าน ตามตำราเฟงจุ้ย มีกฏเกณฑ์ ดังนี้ ท่าน [ ... ] + อ่านเพิ่มเติม
องค์ประกอบและโครงสร้างบ้านทรงไทย"ตะพานหนู"คืออะไร เป็นแปตัวสุดท้ายของหลังคา ทำให้แผ่นแฝกหรือแผ่นกระเบื้องมุงหลังคาแถว ล่างสุดกระเดิดขึ้นเล็กน้อย เพื่อให [ ... ] + อ่านเพิ่มเติม	ความรู้พื้นฐานบ้านทรงไทยเรือนไทยทำไมเย็น เรือนไทยของเรามีบรรยากาศเย็นสบาย เป็นภูมิปัญญาของบรรพบุรุษของไทยเราโดยแท้ ทำไมเรือนไทยถึงเย็น มีสาเหตุ [ ... ] + อ่านเพิ่มเติม
องค์ประกอบและโครงสร้างบ้านทรงไทยทำไมบ้านทรงไทยภาคกลางจึง "สอบเข้า" บทความเรื่อง "ทำไมบ้านทรงไทยภาคกลางจึงสอบเข้า" โดยคุณยอดเยี่ยม เทพธรานนท์ ผู้เขียหนังสือร้อยพันปัญหาในงา [ ... ] + อ่านเพิ่มเติม	แนะนำบ้านทรงไทยเด่นยลความงามเมื่อครั้งอดีตที่ "วังสวนผักกาด" (ข้อมูลจาก ผู้จัดการออนไลน์ วันที่ 8 มิถุนายน 2548) แม้ว่ากรุงเทพฯในยุคโลกาภิวัตน์จะเป็นเมืองที่เต็มไปด้วย� [ ... ] + อ่านเพิ่มเติม
บทความอื่นๆ บ้านไทยสร้างด้วยวัสดุเบาๆ มีประโยชน์อย่างไรกับเรื่องพลังงาน "เสาซ่อนทรัพย์" คืออะไร "เติ๋น" คืออะไร ไม้มงคล ๙ ชนิด หน้าบันบ้านไทยบางแห่งทำไมจึงทำเป็นรูปรัศมีดวงอาทิตย์ บ้านไทยประยุกต์ "เสาหมอ" คืออะไร ใครบอกว่าบ้านไม้ทำลายสิ่งแวดล้อมมากที่สุด...ลองอ่านดูก่อน เยี่ยมบ้าน "จิม ทอมป์สัน" เรือนไทยกลางกรุง ทำไมบ้านไทยจึงมี “ค้ำยัน” เยอะแยะไปหมด ความเชื่อเกี่ยวกับพิธีวางศิลาฤกษ์ "บ้าน" มรดกทางวัฒนธรรม บ้านไทยสำหรับคนธรรมดากับบ้านไทยสำหรับคหบดี มีความแตก ต่างกันอย่างไร เรือนไทยที่งามที่สุดของเมืองไทย "กระเบื้องหางเหยี่ยว" และ "กระเบื้องว่าว” ทำไมถึงนิยมใช้กับ อาคารไทย ข้อห้ามเคหะศาสตร์ (ไม่เชื่ออย่าลบหลู่) กำเนิดหมู่บ้านไทย การตกแต่งเรือนไทย องค์ประกอบต่างๆ ของบ้านทรงไทยหรือเรือนไทยภาคกลาง สวยแบบไทย สบายแบบฝรั่งที่บ้านคุณลลิสา จ.อยุธยา การสร้างบ้านทรงไทย มีข้อห้ามอะไรบ้าง? เรือนไทยภาคเหนือ